Математикийн жинхэнэ сайн боловсрол олж авснаар аливаа зүйлсийн зүй тогтолт чанарыг ажиглах, илрүүлэх, нээх чадвартай болдог. Сэтгэл хөдлөлд автсан, аз туршсан дүгнэлтийг аль ч нөхцөлд бурханаас өгсөн хувь тавилангаас хэтрүүлэхгүйгээр хийх тэсвэр, тэвчээр, сэхээрэл, гэгээрлийг танд олгоно. Тийм байх сэтгэлийн хаттай болж чадна. Аз, нөхцөл байдлын тааламжтай орчин хэн хүнд тохиох юутай завшаан! Гэвч аз дандаа байдаггүй, байхгүй нь ч зүй тогтол билээ. Харин нөхцөл байдлаас боломжит сайн хувилбарыг нь сонгон амьдрахуйд аз хийморь нэгэнтээ нэгдэн нийлбэл хувь тавилан бус уу. Аз хийморь гийлээ ч зөв сонгож чадахгүй, сэтгэлгээний хомсдол, дутагдал байвал хувь тавилан харин гомдох бус уу.

Математик ба хувь тавилан

(Математик цоморлиг 3 номын өмнөх үгээс)

Математик гэхээр дөрвөн аргын тооцоо, эсвэл дээд математикийн уламжлал, интегралын хэмжээнд л төсөөлсөөр ирсэн хөндий хүйтэн, амьгүй мэдээллийн цуглуулга гэх хальт ухаарал элбэг байдаг. Энэ нь яван явсаар үзэл бодол болон тэлж математик ямар хэрэгтэй юм бол доо, эсвэл математикт л суралцчихвал бүх зүйл аяндаа болно гэх мэтийн туйлшрал үүсч, бүр зарим нь математикчдын хөдөлмөр, сэтгэлгээний хэв загвараас зориуд зайлсхийн алийгаа мэдэхээ болих нь улам тод харагдсаар байна. Нэг талаас, цалингаа, эсвэл хоршооноос талхны хариултаа тоолж чаддаг л байвал болох хэмжээнд хүртэл математикийг ядууруулж, үзэн ядах сэтгэлгээ, нөгөө талаас, гадаадын ямар нэгэн сэтгүүлд (ийм сэтгүүл маш олон төрөл бий бөгөөд зохион байгуулалттай, зөв биш зориулалтаар, сүлжээ байдлаар гаргадаг нь ч элбэг) гарсан бол чадварлаг, авъяаслаг болон шүтэгдэж, бусдыг далайлгах, илүү нэгнийг дарж булах, математик хэмээх үл тайлагдам оньсого, заяасан хэдэн хувь хүний л үйл хэрэг мэтээр бурханчлан шүтүүлж, тэр хэмжээгээр хойч үе, математикийн хөгжилд гай тарих үзэгдэл үүний тод илрэл билээ.

Тооны багш л биз дээ гэх үнэлгээ улстөрчдийн амнаас цөөнгүй унахыг би сонсч байлаа. Тийм ээ, би тооны багш. Үүнийг эрхэм улстөрчдийн өмнө цайруулах гэж мунгинах зовлон надад байхгүй. Дэлхийн олон шилдэг иргэдийн хувь тавилан бага насанд нь учирсан тооны багштай уялдаатай байдаг. Эмх замбараагүй ертөнцийн орчилоос дээд эрэмбийн зүй тогтлыг илрүүлэн, хүний бяцхан үрд үүний зөв зохицол, энгийн сайхныг амтлуулж, хожим нь тэдгээрийг хүний нийгмийн эцэс төгсгөлгүй шунал, аминчхан бодлын мөн чанар, хордлогот шинж төлөвөөс олж харах эр зориг, бяд чадал суулгаж өгсөн түүнийг үнэхээр олон хүн эргэн дурсдаг юм. Тэгж чадаагүй нь харин хожим хэн ч болсон басангуй өнгөөр ийн дуугарч чаддаг юм. Асуусан сонирхсонд нь тоо хэлж өгөөд явах сайхан мэргэжил төдийгүй улс, нийгмийн өмнө бие хүн төлөвшүүлэх том ажлын нилээдийг нугалдаг хатуу алба юм. Тийм л юм бол тоогоо заагаад явж байхгүй юу гэх дараагийн зэвүүрхэл сонсогдож эхлэхийг бас үгүйсгэж болохгүй. Тиймээс атаа жөтөө өвөрлөж, тооны багш тооны багшаас дээш гарч болохгүй хэмээн муйхарлах нь өөрт буй төрөлх согогоо нууж чадахгүйн бухимдал, өчүүхэн жижгийн авир гээд шууд хэлчихье. Тоо үзээгүй философич гэж байдаггүй, эртний Грекийн үеэс ирсэн уламжлал нь ийм юм, тэгвэл тоо үзээгүй улстөрч гэж байхгүй, учир нь филисофийг мэддэг байх учиртай. Тоо үзээгүй хэн нэгэн нийгмийн удирдлагад гарсан бол нийгэм өөрөө гажигтай, өвчтэй байгаагийнх. Хар ухаанаар нийгмийг, олон хүний амьдралыг удирдаж болохгүй. Тиймээс тэр этгээдийг гааруулж буй орчинг эрүүл саруул болгох хэрэгтэй, тэнд тоо үзсэн, сурсан хүмүүсээр халаа сэлгээг хийх ёстой. Иймэрхүү хүний амнаас гарсан хий эргэж буухдаа математикийг арифметикийн дөрвөн үйлдлийн хэмжээнд хүргэн үнэгүйдүүлж, хямдруулдаг. Бусдад болон нийгэмд гай тарьж байгаагаа ч мэддэггүй, мэдсэн ч яаж засах, юу хийхээ ер төсөөлдөггүй. Тиймээс тэд математикийг олон цаг үзэх буруу, хэт гүнзгий хийсвэр зүйл номлоллоо хэмээн шуугицгаан, төрийн боловсролын бодлогонд ч халдаж зүрхэлдэг. Үүнийхээ нотолгоо болгож гадаад орныг жишээлдэг. Тэр гадаад, тэр тусмаа капиталист эдийн засаг сайн хөгжсөн улс орнуудад тэр олон хүнийг өндөр боловсролтой, тоо сайн боддог болгох шаардлагагүй. Тэнд хувь хүний шунал бүхнийг зохицуулахыг хүлээн зөвшөөрдөг учраас, энэ шунал хэзээ ч ханахгүй, тэр тусмаа бүгдийн шунал хамтдаа ханах боломжгүйн анхдагч зүй тогтол байгаа учир заримыг нь тоо боддоггүй болгох санаатай үйлдэл бас байж болохыг үгүйсгэх аргагүй. Цөөхөн хүнтэй монголчуудын хувьд капиталист эдийн засаг хөгжинө гэдэг нь юу л бол. Үнэ энэ тэр үүсдэг алтан механизм нь манайх шиг хэт жижиг зах зээлд огт ажилладаггүй, ер нь хэт цөөн юмст зүй тогтол гээч юм байдаггүй. Тоолоод, бүртгээд л болох билээ. Математикт суралцахын бодит монгол шалтгаан нь бид цөөхөндөө, монгол хүн бүр хэд хэдэн хүн шиг байх шаардлага түүхэн бодит байдлаасаа үүсээд байгаад юм. Математикт суралцах түгээмэл шаардлага яагаад байгааг үзүүлэх гэж энэ номыг бүтээсэн тул би олон зүйл нэмэлгүй, ердөө л уншихыг зөвлөе.

Математикийг хямдруулж туйлшрахын нөгөө нэг тал нь түүнийг хоосноор бурханчлан шүтэж, наана нь хиймэл бэрхшээл гарган, сүржин томъёоллоор мөн чанарыг нуух башир арга юм. Дэлхий дээр математик нэрийг сорон мөлжиж, хавь ойрынхондоо сүр үзүүлэн амьдардаг, хуудас дүүрэн томъёо, үг, үсэг, цифр холилдуулсан сүржин, сүр бараатай хүн олон байдагийг, өнөө цагт бүр олон болсныг мэддэг болжээ. Хуурмаг математик маш элбэг болсон нь математикийг хэрэгцээ багатай, оюуны зугааны хэмжээнд хүргэж, шатар тоглох хэмжээний төсөөлөлтэй болгодог туйлшралын үндсэн шалтгаан юм. Шатар математик хоёр нь шууд бие биендээ нөлөөлөх хэмжээний ямар нэгэн холбоогүй зүйлүүд билээ. Орчин үеийн шатрын комьютерийн зарим программууд их мастерийн хэмжээнд тоглож байна. Удахгүй иймэрхүү программыг  хожих хүн олдохоо болих биз. Гэтэл компьютер покер тоглож чадахгүй л байна. Сайн покерчинг компьютер одоо болтол хожиж чадаагүй л байна. Шатар бол ийм л зүйл юм. Түүн шигээр,  математикийн үр дүн, теоремийг шатрын цээжилсэн хэдэн гараа шиг бодож явдаг нөхөд математикийн хүрээнд ч, нийгэмд ч асар олон болсон учраас аль нь хуурмаг, аль нь жинхэнийг шууд ялгах боломжгүй болгосон нь Монгол байтугай улс оронд тохиолдож байна. Тиймээс үүнийг хожмын залууст, одоогийн суралцагчдад ухааруулах гэж энэ номыг бас хийсэн билээ. Математикт шийдвэл зохих, хүлээн зөвшөөрөгдсөн бодлогууд гэж байдаг, шийдлийг нь хүлээн зөвшөөрдөг сэтгүүл, хэвлэл, хүрээлэн, шавь сургуулиуд бас байдаг. Бие даасан, хамааралгүй ажилладаг, үнэлэлт дүгнэлт өгдөг эксперт-математикууд байдаг. Түүнээс биш, хэд хэдэн үндэстэн дамнасан нөхөд бие биедээ бодлого шидээд, ээлжлэн шийдсэн болж, түүнийгээ хэвлүүлсэн болдог зүйл бол математик биш юм. Математикт хамгийн чухал зүйл бол хүртээлтэй, энгийн, тийм учраас гоо сайхан байх юм. Математикт хэн дуртай нь ямар ч асуудал дэвшүүлээд, түүнийгээ шийдэх гэж оролдоод явах эрх чөлөө нь бий ч, алдаа мадаггүй, нийтлэг чанартай, хүлээн зөвшөөрөгдсөн байх ёстой. Математикчдыг үнэлнэ гэж байгаа бол үндэстэн нь ч, түүний төр нь ч шинжүүрээ ил зарлаж, нөхцөл болзлоо ойлгомжтой томъёолох ёстой. Тэгэхгүй бол нэгэнт л цагаан дээр хараар бичигдээд үлдэх юмыг хэсэгхэн хугацааны дараа хөгийн юм байсан гэж дараагийн хүмүүстээ шоолуулахгүй, бусад улс оронд доромжлуулахгүй хэмжээнд, төвшинд байх ёстой. Эс чадахгүй юм бол гай тарих хэрэггүй билээ. Үл ойлголцлыг өдөөн турхирч, улс үндэстнийг бусдын өмнө гутаавал үр сад, хойч үеийнхэндээ бид үл хүндлэгдэх буй заа.

Математикийн хэт хялбарчлал, бас хуурамч бурханчлалаас үзүүлэх аюул, үнэн мөн чанарыг өнгөц хэлэхэд ийм байна. Хэн нэгэнд зориуд хандаж үүнийг хэлсэнгүй, энэ номонд буй олон сэдвээс, мөн ганц би ч биш, илүү нэр хүндтэй хүмүүсийн хэлснээс үүнийг олж сонсох болно. Уншаад үзээрэй. Хамгийн харамсалтай нь, хэт хялбарчлал, хуурамч бурханчлалаас математик өөрөө хохирох болдог. Математикийн энгийн чанар, гоо сайхныг орхигдуулснаас энэ хохирол үндсэндээ үүсдэг.

Математикийн жинхэнэ сайн боловсрол олж авснаар аливаа зүйлсийн зүй тогтолт чанарыг ажиглах, илрүүлэх, нээх чадвартай болдог. Сэтгэл хөдлөлд автсан, аз туршсан дүгнэлтийг аль ч нөхцөлд бурханаас өгсөн хувь тавилангаас хэтрүүлэхгүйгээр хийх тэсвэр, тэвчээр, сэхээрэл, гэгээрлийг танд олгоно. Тийм байх сэтгэлийн хаттай болж чадна. Аз, нөхцөл байдлын тааламжтай орчин хэн хүнд тохиох юутай завшаан! Гэвч аз дандаа байдаггүй, байхгүй нь ч зүй тогтол билээ. Харин нөхцөл байдлаас боломжит сайн хувилбарыг нь сонгон амьдрахуйд аз хийморь нэгэнтээ нэгдэн нийлбэл хувь тавилан бус уу. Аз хийморь гийлээ ч зөв сонгож чадахгүй, сэтгэлгээний хомсдол, дутагдал байвал хувь тавилан харин гомдох бус уу.

Жинхэнэ математик гэж юу болох, математикт яагаад суралцах ёстой, бүр олон цагаар хичээллэх шаардлагатайн учир начрын эхлэлийг энэ номоос олж үзсэн бол бид зорилго биелжээ хэмээн баярлах болно. Учир дутагдал, алдаа мадаг, нэмэх хүсэлт байвал санаа зоволгүй бидэнд хандаарай.

Математикийн гоо сайхны соён гэгээрүүлэх
Олонлог сэтгүүлийг үүсгэн байгуулагч
Баясгалан Б.

Харилцах хаяг: Монгол улс, Улаанбаатар
210646, шх 923,

э-мэйл:olonlog@mongol.net